۶ راهکار برای تشویق کودکان دارای اوتیسم به تغذیه سالم

هر پدر و مادری سختی زمان غذا خوردن را با کودکی که بدغذاست تجربه کرده‌اند؛ هر قاشق از غذای جدید، به‌ویژه اگر سبز باشد، گاهی شبیه یک نبرد تمام‌عیار است و پس از چند بار تلاش، ناامیدی از معرفی خوراک تازه به سراغ خانواده می‌آید.

برای والدینی که فرزندشان دارای اختلال طیف اوتیسم است، چالش غذا خوردن سخت‌تر است. بسیاری از این کودکان ترجیحات حسی خاصی دارند که باعث نپذیرفتن انواع خاصی از بافت، بو یا مزه می‌شود. برخی فقط خوراکی‌های ترد مثل چیپس یا بیسکویت را دوست دارند، و برخی دیگر غذاهای نرم و خامه‌ای مانند سوپ یا ماست را ترجیح می‌دهند. این تمایلات حسی می‌تواند تنوع غذایی کودک را به شدت محدود کند.

کودکی که فقط ناگت مرغ می‌خورد ممکن است از دیدن یک تکه بروکلی احساس ترس یا اضطراب کند. بنابراین والدین باید آرام، تدریجی و با برنامه عمل کنند. تغییر رژیم غذایی در این گروه از کودکان نیازمند زمان، استمرار، صبر و گاهی مشاوره از متخصصان است تا کودک بدون فشار دچار اجتناب یا امتناع از غذا نشود.

متخصصان توصیه می‌کنند والدین تیمی حمایتی شامل کارشناس تغذیه، روان‌شناس کودک و کاردرمانگر تشکیل دهند تا راهکارهایی برای معرفی غذاهای جدید، تطبیق حسی و تقویت رفتارهای مثبت برنامه‌ریزی شود.

گسترش تحمل غذایی در کودکان اوتیستیک برای سلامت جسم و روان اهمیت حیاتی دارد. تغذیه مناسب می‌تواند از بیماری‌های مزمن مانند چاقی و دیابت پیشگیری کند و نقش موثری در کاهش اضطراب، استرس و افسردگی داشته باشد. این کودکان ممکن است به دلیل مصرف دارو یا کم‌تحرکی بیشتر مستعد افزایش وزن باشند؛ به همین دلیل، توجه به تغذیه سالم امری ضروری است.

در ادامه، شش راهکار کاربردی برای خانواده‌ها ارائه می‌شود تا بتوانند در خانه رژیم غذایی متعادل‌تری برای کودک خود ایجاد کنند:

۱. از قدم‌های کوچک آغاز کنید

برای موفقیت، باید از همان نقطه‌ای شروع کنید که کودک احساس راحتی دارد. ابتدا غذاهایی را شناسایی کنید که کودک بدون مقاومت می‌پذیرد، حتی اگر مورد علاقه‌اش نباشند. سپس با افزودن تدریجی همین خوراک‌ها به برنامه روزانه، انعطاف‌پذیری را افزایش دهید.

معرفی غذای جدید بهتر است در جلسات تمرینی کوتاه (۵ تا ۱۰ دقیقه در روز) انجام شود، نه سرِ میز غذا. در هر جلسه تنها یک لقمه کوچک از غذای تازه پیشنهاد کنید. اگر کودک آن را امتحان کرد، جلسه را تمام کنید تا تجربه‌ی موفقش تثبیت شود. در صورت امتناع، اندازه لقمه را کمتر یا خوراک دیگری امتحان کنید.

وقتی کودک چند روز متوالی همان خوراک را پذیرفت، می‌توان مقدار را اندکی افزایش داد یا نوع جدیدی پیشنهاد کرد. با تکرار این روند و افزایش تدریجی خوراک‌های سالم، ترکیب بشقاب غذایی کودک به مرور متعادل‌تر می‌شود.

۲. توجه به ترجیحات حسی

در انتخاب غذاهای جدید، شباهت به خوراک‌های مورد علاقه‌ی کودک اهمیت دارد. هر تغییری در طعم، رنگ یا بافت باید تدریجی و حساب‌شده باشد.

مثلاً اگر کودک خوراکی‌های ترد دوست دارد، می‌توان هویج یا خیار را به شکل ورقه‌های نازک و ترد همراه با سس مناسب ارائه کرد. یا اگر علاقه‌مند به طعم پنیر است، همان طعم را در ترکیب با سبزی‌ها استفاده کنید. این رویکرد نیاز حسی کودک را برآورده می‌کند و در عین حال یک گام به سمت تغذیه سالم‌تر برمی‌دارد.

تغییرات کوچک در غذاهای محبوب نیز مؤثرند،مثل تغییر طعم یا برند ماست یا اضافه کردن جزء ساده‌ای به خوراک مورد علاقه. این انعطاف تدریجی بعدها زمینه‌ساز پذیرش خوراک‌های متنوع‌تر خواهد شد.

۳. ایجاد امکان انتخاب

کودکان زمانی که احساس کنترل دارند، همکاری بیشتری نشان می‌دهند. در معرفی خوراک جدید، اجازه دهید کودک درباره‌ی اندازه لقمه یا انتخاب بین دو گزینه نظر بدهد.

همچنین مشارکت دادن کودک در خرید یا آماده‌سازی غذا نتیجه‌ی بسیار خوبی دارد. مثلاً اجازه دهید خودش میوه یا سبزی را انتخاب کند یا قطعه‌ای از خوراک را با ابزار ایمن برای کودکان برش دهد. این احساس مشارکت استقلال و اشتیاق او را افزایش می‌دهد.

۴. کاهش خوردن پراکنده

بسیاری از کودکان اوتیستیک به خوراکی‌های میان‌وعده‌ای مانند چیپس، بیسکویت یا شیرینی جذب می‌شوند و در طول روز مداوم از آن‌ها می‌خورند. این رفتار علاوه بر کاهش ارزش غذایی، زمینه‌ی پرخوری را فراهم می‌کند.

بهتر است والدین به تدریج خوردن میان‌وعده‌ها را محدود کرده و خوراک‌های ترجیحی را در وعده‌های مشخص سرو کنند تا مقدار دریافتی قابل کنترل شود. این کار باعث نظم در تغذیه و کاهش مصرف بی‌رویه مواد کم‌ارزش خوراکی می‌شود.

۵. ایجاد روال ثابت برای وعده‌ها

کودکان دارای اوتیسم به روال‌های ساختارمند واکنش مثبت‌تری دارند. بنابراین تنظیم زمان ثابت برای صبحانه، نهار، شام و میان‌وعده اهمیت زیادی دارد.

برگزاری وعده‌های غذایی خانوادگی پشت میز نه‌تنها باعث تقویت تعامل و ارتباط میان اعضا می‌شود بلکه کودک را به تقلید از رفتار غذایی والدین تشویق می‌کند. گفت‌وگو در طول وعده‌ها سرعت خوردن را کاهش داده و به کنترل مقدار مصرف کمک می‌کند.

برای تثبیت این برنامه، استفاده از ابزارهای دیداری بسیار مفید است:

• تنظیم تایمر برای مدت وعده غذا تا پایان مشخصی داشته باشد.
• استفاده از تصاویر یا اشیاء برای نشان دادن اندازه‌ی مناسب غذا (مثل فنجان یا بشقاب اندازه‌دار).
• طراحی جدول روزانه شامل ساعات مطالعه، بازی، استراحت، شام و خواب تا وعده‌ها پیش‌بینی‌پذیر شوند.

۶. افزودن مواد مغذی پنهان

فرایند گسترش ذائقه ممکن است طولانی باشد، اما والدین می‌توانند در این مسیر با افزودن مخفیانه مواد سالم به غذاهای مورد علاقه کودک، کیفیت رژیم را افزایش دهند.

اضافه کردن سبزیجات نرم یا پوره‌شده به سوپ، سس یا نوشیدنی‌های مورد علاقه یکی از روش‌های موثر است؛ مثلاً کدو سبز یا گل‌کلم پس از پخت بافتی خنثی دارند و به‌راحتی در غذاها ترکیب می‌شوند بدون آنکه کودک متوجه تغییر شود.

همچنین جایگزینی مواد سالم‌تر مانند نان و پاستای سبوس‌دار به‌جای نوع سفید و رقیق کردن آب‌میوه‌ها با آب برای افزایش جذب مایعات از روش‌های مفید و ساده است.

با استفاده از این راهکارهای ساده و پیوسته، والدین می‌توانند با آرامش بیشتری رژیم غذایی فرزندشان را اصلاح کنند و به تدریج دایره‌ی پذیرش او نسبت به غذاهای سالم را گسترش دهند. کلید موفقیت در این مسیر، صبوری، استمرار و رویکرد تدریجی است. هر گام کوچک در افزایش تنوع غذایی، تأثیری پایدار بر سلامت جسم و روان کودک خواهد داشت.

برگرفته از سایت (autism speak)

مترجم الهه قاسمی